Taua faʻafuainumera
O le “taua” o lona uiga e lē masani ona tupu i se uili talafeagai, ae lē o lona uiga “moni” ma e lē o lona uiga “maua ai se polofiti”.

O se tau-p o le 0.05 o lona uiga o se uili talafeagai o le a maua mai ai se faiga e faʻapea ona lē tutusa i le tasi taimi i le luasefulu. Afai e te vaʻai i uili e luasefulu, e tasi o le a pasi faʻafuaseʻi.
O le a le tau-p
O le avanoamatematikaAvanoaO le avanoa o se iʻuga, mai le 0 i le 1 pe 0% i le 100%. Numera e tasi: 1/37 = 2.70%.Faitau atoa → e vaʻaia ai se eseesega e itiiti ifo ma le tele o le mea na matauina, pe afai e talafeagai le uili. O se faʻamatalaga e uiga i faʻamatalaga i lalo o se manatu, ae lē o le uili. O se tau-psuʻesuʻegaTau-pO le avanoa e vaʻaia ai se eseesega e itiiti mai lava e tutusa le telē ma le mea na vaʻaia pe ana talafeagai le uili.Faitau atoa → o le 0.03 e faʻapea: e faia e se uili talafeagai lenei mea i le 3% o taimi. E lē faʻapea: e 97% le avanoa e faʻaituʻau ai le uili. O le faʻamatalaga lona lua e manaʻomia ai le iloa pe faʻafia ona maua uili faʻaituʻausuʻesuʻegaUili faʻaituʻauO se uili o ona faʻaletonu faʻaletino e sili atu ai le avanoa o nisi potu nai lo le 1/37. E seāseā, ma e na o le iloa pe a faʻamaumau le faitau afe o taʻamilo.Faitau atoa → i le amataga, ma i se kasino faʻaonaponei e matuā seāseā lava, lea e sili atu ai ona avea se iʻuga taua e tasi ma se mea na tupu faʻafuaseʻi nai lo se mea moni.
Faʻatusatusaga e tele
O suʻega uma e te faia i se uili talafeagai e 5% le avanoa e pasi ai i le tulaga 5%. Suʻe uili e luasefulu ona pasi ai lea o le tasi. Suʻe se uili e tasi i vaitaimi e luasefulu ona pasi ai lea o le tasi. Suʻe se faʻataʻitaʻiga e tasi ma vaevaega e 37 o potumeafaigaluegaPotuO se tasi o potu e 37 ua faʻanumeraina i luga o le rota. E taʻua foʻi: pū, ipu.Faitau atoa →, vaevaega e ono o vaegauiliVaegaO se pupuni sosoʻo o potu i luga o le uili, e ese mai se vaega i le faʻatulagaga o le laulau.Faitau atoa → ma vaevaega e tolu o lanu ona pasi ai lea o se mea. O le fofō o le filifili o le suʻega aʻo leʻi vaʻai i faʻamatalaga, fai faʻatasi, ma faʻamaonia i ni faʻamatalaga fou. O le suʻesuʻega e maua ai se uili “faʻaituʻau” e masani lava o le mea lea na maua mai ai le iʻuga.
Taua faʻatusatusa i le tele
O se faʻataʻitaʻiga matuā tele e mafai ona avea ai se faʻaituʻau laʻitiiti ma mea taua. O se potu e tū ai i le 1/36.5 nai lo le 1/37 o se faʻaletonu moni o le a oʻo i le taua i ni nai miliona taʻamilo ae o le a leiloa pea ai tupe i se totogitupeTotogiO le mea e toe maua mai se peti manumalo, e taʻua o le “X i le 1” e faʻaopoopo i le tupe o le peti e toe faʻafoʻi.Faitau atoa → 35 i le 1. O le mea e taua mo se tagata taʻalo o le tele o le aʻafiaga: e i ai se potu e tū ai i le 1/36 pe sili atu, ma e faʻafia? O le chi-square e taʻu atu ai ia te oe le uili; na o le fua o le tū e taʻu atu ai ia te oe le peti.
Malosi
O le isi sese o le misia o se faʻaituʻau o loʻo i ai. Pe a 1,000 taʻamilo, o se potu i le 1/30 (o se faʻaituʻau matuā tele) e iloa na o le tusa ma le afa o taimi i le tulaga 5%. O le aofaʻi o le faʻataʻitaʻiga, ae lē o le atamai, e faʻaleleia ai lenei mea. O le itulau o le aofaʻi o le faʻataʻitaʻiga e maua ai numera.
O se tulaga faʻatinoina
Ina ia aogā se faʻamatalaga o le faʻaituʻau: o se suʻega na filifilia muamua, p < 0.01 nai lo le 0.05, toe faia i se faʻataʻitaʻiga tutoʻatasi e tusa le tele, ma se fua faʻatatau o le tū i potu ua sili e 1/34 pe sili atu pe a uma le toe faia. Ua na o ni nai taimi na ausia ai lenei tulaga i le talafaʻasolopito o le taʻaloga ma e leʻi ausia lava, e tusa ai ma faʻamaumauga lautele, i se uili faʻaonaponei ua tausia.
Fesili
O se tū masani mai le 1920s. E leai se mea faʻapitoa e uiga i ai; o le 0.01 o se tapulaʻa sili atu ona talafeagai pe a e suʻesuʻeina ni uili se tele.
Atonu e lē maua mai ai ni iʻuga tutusa. Atonu o se aʻafiaga a le tagata tufa, o se sese o le tusiga po o se faʻafitauli o le tuʻuina o faʻamatalaga. Toe fai.
Leai. E taʻu atu ai ia te oe ua lē saʻo le tufatufaga. O le suʻesuʻega o vaega ma le tele o le aʻafiaga e taʻu atu ai le mea.
Fiafia i le matematika
Taumafai muamua e foʻia na o oe. O tali taʻitasi ua gaugau; tatala pe a e sauni.
O se uili selouiliSeloO le potu lanu meamata e tasi e lē ufiufi e se peti tutusa le totogi, taseni pe koluma; o le puna lea o le tulaga lelei o le kasino. E taʻua foʻi: selo e tasi, 0.Faitau atoa → lua na lipotia na sau ai le tasenipetiTaseni1–12, 13–24 pe 25–36, e totogi 2:1.Faitau atoa → muamua 742 taimi i taʻamilo e 3,000. E fia faʻaesega masanimatematikaFaʻaesega masaniO le aʻa sikuea o le fesuiaʻiga; o le mamao masani o se iʻuga mai le tau faʻamoemoeina.Faitau atoa → i lalo ifo o le averesi lena, ma e faʻafia ona faia e se uili talafeagai?
Faʻaali le tali
Tali Pe tusa ma le 8.1 faʻaesega masani i lalo. O se uili talafeagai e faia pe tusa ma le faʻatasi i taumafaiga e 3 × 10¹⁵, o lona uiga e lē faia lava. O le tali na lolomi faʻatasi ma le fesili e fai mai 11.75; e maua e i matou le 8.07.
O le taseni muamua e 12 o potumeafaigaluegaPotuO se tasi o potu e 37 ua faʻanumeraina i luga o le rota. E taʻua foʻi: pū, ipu.Faitau atoa → e 38. I taʻamilo e 3,000 e averesi i le 3,000 × 12/38 = 947.4 sau, ma se salalau o le √(3,000 × 12/38 × 26/38) = 25.5.
O le 742 e 205.4 i lalo ifo o le averesi: 205.4/25.5 = 8.07 salalau.
O se uili talafeagai e paʻū i lalo e tolu salalau pe tusa ma le faʻatasi i taumafaiga e 740; e valu salalau i lalo, pe tusa ma le faʻatasi i le 3 × 10¹⁵ (pioga logo, tasi le itu). O le manatu faʻapea na matauina e le tagata faitau le taseni e sili ona leaga o taseni e tolu e leai se mea taua e suia ai. O se iʻuga faʻapenei e taʻu mai ai e sese le uili, po o le faitauga. I se uili selo e tasi o le faitauga lava lea e 9.0 salalau i lalo (averesi 973.0, salalau 25.6).
Sina mea malie

E tasi i uili talafeagai e luasefulu e “taua”. O le uiga lenā o le numera.
Punaʻoa
- Pearson, K. “On the criterion that a given system of deviations from the probable…”
- Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1.
- Wizard of Odds. “Ask the Wizard”, fesili e uiga i le rūleti.