O ai na faia le rūleti? Le amataga o le rūleti
O nisi uili, o le igoa e tasi, ma se aai na iʻu lava ina tusia i lalo.

E leai se tagata ua faʻamaumauina o ia na faia le rūleti. O le taʻaloga e pei ona tatou iloa e aliaʻe mai i Pale i le faʻaiʻuga o le seneturi lona 18, ua tuʻufaʻatasia ai se uili taʻamilo mai taʻaloga muamua ma se faʻatulagaga o le laulau na nono mai taʻaloga laulau a Italia ma Egelani.
Tuaa
E tolu taʻaloga tuai na saunia ai vaega. O uili E.O. (“even-odd”, tutusa-ese) a Egelani i tausaga 1740 sa iai se uili taʻamilo e fasefulu ona potumeafaigaluegaPotuO se tasi o potu e 37 ua faʻanumeraina i luga o le rota. E taʻua foʻi: pū, ipu.Faitau atoa → e faʻailogaina i le E po o le O ma se polomeafaigaluegaPoloO le polo laʻitiiti e lafo i le ala e faʻafeagai ma le rota. O polo faʻaonaponei e faia i le ivorine pe Teflon, 18–21 mm.Faitau atoa → e lafo atu i ai; na faʻasāina i le 1745 ae sa taʻalo pea lava. O le roly-poly, o se taʻaloga muamua a Egelani, sa faʻapena foʻi. O le taʻaloga loto a Italia o le biribi, e taʻua na amata i Genoa pe tusa o le 1750 ma lauiloa i Farani o le cavagnole, sa faʻaaogā ai se laupapa e 70 numera e peti ai tagata taʻalo ma se taga e toso mai ai se numera; o le numera manumalo na toe totogi 64 taimi le tupe o le peti, faʻatasi ma le peti (63 i le 1), o lea na taofi ai e le tagata e ona le tupe le 6 o iunitetupeIuniteO le tupe faʻavae o le peti e galue ai se faiga pe se tagata taʻalo. E faʻamatala faiga faʻasolosolo i iunite ina ia faʻaaogā i soʻo se laulau.Faitau atoa → uma e 70 na peti ai, o se tulaga lelei e 8.57%. O Casanova, na taʻalo ai i tausaga 1760, na ia taʻua o se taʻaloga mo tagata taufaʻasese, ma na faʻasā e Farani i le 1837. Na saofaga mai ai le manatu o se faʻatulagagameafaigaluegaFaʻatulagaga o le laulauO le lisi numera e peti ai ua lolomi i luga o le laulau. E taʻua foʻi: laulau, ie felt, ie.Faitau atoa → o numera ma se totogitupeTotogiO le mea e toe maua mai se peti manumalo, e taʻua o le “X i le 1” e faʻaopoopo i le tupe o le peti e toe faʻafoʻi.Faitau atoa → maualuga. O le hoca, sa taʻalo i le maota o Farani i tausaga 1600, sa iai numera e tolusefulu ma se tulaga lelei o le kasinomatematikaTulaga lelei o le kasinoO le vaega o peti taʻitasi e taofi e le kasino i le averesi: 2.70% i le rūleti Europa.Faitau atoa → e faʻavae i nofoaga ua faʻapolopolo. E leai se tasi o i latou o le rūleti; ae faʻatasi, o latou o ona mātua.
Hoca i le maota o Farani: numera e tolusefulu, nofoaga a le kasino. Na faʻasā e Louis XIV, ae sa taʻalo pea.
Biribi i Italia ma Farani: laupapa e iai numera, numera e toso mai se taga, fua maualuga.
Uili E.O. i fale taʻalo a Egelani: o se uili taʻamilo, o se polo, tutusa pe ese. Na faʻasā i le 1745.
Ua tuʻufaʻatasia e Pale le uili ma le faʻatulagaga e iai numera. O le 0 ma le 00 o potu uma a le kasino.
O le taʻaloga i le Palais-Royal o loʻo faʻamatala auʻiliʻili e le tusi tala a Lablée (1801).
O fea na faia ai le rūleti? Pale, i le 1796
O le tusi tala La Roulette, ou le Jour a Jaques Lablée, na lomia i le 1801, o loʻo faʻamatala ai se uili i le Palais-Royal i le 1796 ma numera 1 i le 36, se selouiliSeloO le potu lanu meamata e tasi e lē ufiufi e se peti tutusa le totogi, taseni pe koluma; o le puna lea o le tulaga lelei o le kasino. E taʻua foʻi: selo e tasi, 0.Faitau atoa → mūmūpetiMūmūO se peti tutusa le totogi i numera mūmū e 18. Farani: rouge.Faitau atoa → ma se selo luaituaigaSelo luaO le potu 00 o le uili Amerika. O lona iai e siʻitia ai le tulaga lelei o le kasino mai le 2.70% i le 5.26%.Faitau atoa → uliulipetiUliuliO se peti tutusa le totogi i numera uliuli e 18. Farani: noir.Faitau atoa → ua faʻapolopolo mo le kasino, ma se faʻatulagaga ma peti i totonu ma peti i fafopetiPeti i fafoO se peti i pusa o loʻo siʻosiʻomia ai le lisi numera: taseni, koluma ma peti tutusa le totogi.Faitau atoa → e toeititi tutusa ma aso nei. O le faʻamatalaga atoa muamua lea ma ua uma ona avea ma taʻaloga o aso nei. O le Palais-Royal o le itu o Pale mo le taʻalo tupe, sa iai le laisene ma totogi lafoga, seʻia oʻo i le faʻasāina o le 1837 na tuleia ai le taʻaloga i taulaga vai vevela o Siamani.

Bad Homburg ma kasino o taulaga vai vevelaPeti i totonu ma peti i fafo i le rūleti
Le igoa
O le Roulette o le upu Farani mo le “uili laʻititi”. Sa faʻaaogā le upu mo isi taʻaloga uili aʻo leʻi faʻapitoa i lenei: o se tulafono faʻatonutonu i le 1758 mo Farani Fou, le kolone Farani i le vaitafe o St Lawrence, ua uma ona faʻasā ai “dice, hoca, faro and roulette” (tisi, hoca, faro ma le rūleti), e pei ona lipotia e Shelley (1988), e aunoa ma le taʻua pe faʻapefea ona foliga lena rūleti. I faʻamaumauga muamua i le gagana Peretānia o nisi taimi e taʻua ai le taʻaloga o le “roulet” pe faʻamatalaina o le “the French E.O.” (le E.O. Farani). E oʻo atu i tausaga 1820 ua uiga le “roulette” i le taʻaloga faʻapitoa e tasi i so o se mea i Europa.
O selo e lua
O uili muamua a Pale sa iai uma le 0 ma le 00, lea na maua ai e le kasino se tulaga lelei e 5.26% i se uili e 38 potu. O le uili selo e tasi o se gaioiga faʻapisinisi a le uso Blanc i Bad Homburg i le 1843, ina ia tosina mai tagata taʻalo mai isi taulaga vai vevela. Na tausia e le uili Amerika selo uma e lua ona na oʻo atu le taʻaloga i Amerika aʻo leʻi suia, ma e leai se tasi iina sa iai se tauva e tatau ona faʻatauvaʻa atu ai. O nisi uili muamua a Amerika na sili atu: o se tasi faʻatulagaga o le seneturi lona 19 sa na o numera 1 i le 28 ma le 0, 00 ma se aeto, na totogi le numera e tasi i le 27 mo le 1, o se tulaga lelei e 12.90%, ma ave le 9.68% i ana kolumapetiKolumaO numera e sefulu ma le lua i se koluma faʻatūsaʻo e tasi o le faʻatulagaga o le laulau, e totogi 2:1.Faitau atoa → ma lanu. E leʻi tumau.
Aisea na salalau ai
E lē manaʻomia e le rūleti se poto, e faʻamautu i minute uma, ma e mafai ai e so o se aofaʻi o tagata taʻalo ona peti faʻatasi e faʻasaga i se kasino e lē mafai ona leiloa i se taimi umi. Mo se tagata faʻafoe o le taʻaloga sili lea: vave, faigofie, e mafai ona faʻatele ma e maua ai polofiti i se fua ua iloa. Mo se malo e mafai ona lafoga. Na mulimuli le taʻaloga i tupe ma laisene mai Pale i Homburg i Monaco i so o se mea.

Rūleti i Monte CarloFaʻalatalata i se taimi umi: le tulafono o numera tetele i le rūleti
Le mea e leʻi suia
O le faʻatulagaga, o totogi (36/n − 1), o le faʻasologa tumau o se taʻamilosaga ma le galuega a le tagata tufa e tutusa i le faʻamatalaga a Lablée ma i se faʻasalalauga tuʻusaʻo i aso nei. O le faʻasologa o numera i le uili, o talitameafaigaluegaTalitaO se tasi o mea uʻamea i luga o le auvae e faʻataʻapeʻapeina ai le polo o loʻo paʻū. E taʻua foʻi: paopao, taimane, pine.Faitau atoa → ma pā o potumeafaigaluegaPā o potuO le pā uʻamea e vaevae ai potu e lua i luga o le uili.Faitau atoa → maualalo o faʻaleleiga o le seneturi lona 19 e faʻasaga i tagata taʻalo na aʻoaʻo e matamata i le polo. O le selo e tasi na o le suiga na aʻafia ai le fua, ma na faʻaleleia ai.
Fesili
Na ia faʻataʻitaʻi uili taʻamilo i tausaga 1650 mo isi māfuaaga. O lea faʻatatau o se tala tuʻuaʻi, ae lē o se mea ua faʻamaumauina. Vaʻai i lona itulau.
Sa iai lona laisene i le Palais-Royal seʻia oʻo i le 1837, ona faʻasā ai lea seʻia oʻo i le 1907, ina ua toe faʻatagaina kasino i taulaga vai vevela ma taulaga i le matafaga.
Ina ia feliuliuaʻi lelei lanu ma faʻasalalau maualuga/maualalo ma numera ese/numera tutusa. O le faʻasologa saʻo na faʻamautu i le seneturi lona 19 ma e leʻi suia.
Fiafia i le matematika
Taumafai muamua e foʻia na o oe. O tali taʻitasi ua gaugau; tatala pe a e sauni.
Na toe totogi e le Biribi le 64 mo le 1 i se numera e tasi mai le 70, faʻatasi ma le tupe o le peti: 63 i le 1. O le ā lena tulaga lelei o le kasino? Afai na ofoina mai se peti i numera e lua, o le ā le totogitupeTotogiO le mea e toe maua mai se peti manumalo, e taʻua o le “X i le 1” e faʻaopoopo i le tupe o le peti e toe faʻafoʻi.Faitau atoa → e tumau ai le tulaga lelei lava lea e tasi?
Faʻaali le tali
Tali O le tulaga lelei o le 6/70, 8.57%. O se peti numera e lua o le a totogi 31 i le 1, o se numera atoa.
O se numera e tasi e manumalo faʻatasi i tosoga e 70 ma totogi 63 iunitetupeIuniteO le tupe faʻavae o le peti e galue ai se faiga pe se tagata taʻalo. E faʻamatala faiga faʻasolosolo i iunite ina ia faʻaaogā i soʻo se laulau.Faitau atoa →; o isi tosoga e 69 e leiloa ai le 1: (63 − 69)/70 = −6/70, o se tulaga lelei e 8.57%. I se isi faʻaupuga, e toe totogi e le faletupe le 64 i le mea semanū e totogi ai e se taʻaloga talafeagaimatematikaTaʻaloga talafeagaiO se taʻaloga e leai se itu e iai se tulaga lelei: o peti uma e selo lo latou tau faʻamoemoeina.Faitau atoa → le 70.
O se peti numera e lua i le x i le 1 e manumalo faʻalua i tosoga e 70: 2x iunite manumalo faʻatusatusa i le 68 leiloa, o se tau faʻamoemoeinamatematikaTau faʻamoemoeinaO le iʻuga averesi i le peti i se taimi umi. −1/37 o le tupe o le peti mo peti Europa masani uma.Faitau atoa → e (2x − 68)/70. Faʻatusa 2x − 68 = −6: x = 31. O le 32 lea e toe maua mo le 1, o le afa o le 64.
O totogi a le Biribi e mulimuli i le 64/n e toe maua mo le 1, ma e vaelua lelei le 64 mo numera e 1, 2, 4, 8, 16 ma le 32, o lea e maua ai e na peti ni numera atoa. O le 36 a le rūleti e mafai ona vaevaeina i le 1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18 ma le 36, lea e fetaui ma se faʻatulagaga o le laulaumeafaigaluegaFaʻatulagaga o le laulauO le lisi numera e peti ai ua lolomi i luga o le laulau. E taʻua foʻi: laulau, ie felt, ie.Faitau atoa → o laina e tolu.
O numera e 70 a le Biribi, ua faʻatulaga i laina, na totoe ai se avanoa mo peti numera e tolu e fā. E tusa ai ma le tulafono o loʻo i tua o le tulaga lelei e 8.57% o le numera e tasi, o le ā le totogi e tatau i se peti numera e tolu? O le ā le tau o totogi atoa e sili ona latalata?
Faʻaali le tali
Tali 20⅓ i le 1. O le totogi 20 i le 1 e tau ai le 10%; o le totogi 21 i le 1, 5.71%.
O le tulafono mai le faʻafitauli o loʻo i luga: o se peti i numera e n e totogi 64/n e toe maua mo le 1. Mo numera e tolu o le 64/3 = 21⅓ lea e toe maua, po o le 20⅓ i le 1, lea e lē mafai e se sipitupeSipiO se faʻailoga e fai ma sui o se aofaʻi tumau, e tuʻu i luga o le faʻatulagaga o le laulau e fai ai se peti. E taʻua foʻi: check.Faitau atoa → ona totogi.
O se peti numera e tolu i le x i le 1 e manumalo 3 taimi i tosoga e 70 ma faiaʻina faʻa-67: o se tau faʻamoemoeina e (3x − 67)/70. A 20 i le 1: −7/70, 10%. A 21 i le 1: −4/70, 5.71%.
O le faʻapuʻupuʻuina i lalo i le tasi vaetolu o se iunite e tau ai le tagata taʻalo toetoe a tasi ma le afa pasene; o le faʻasilia i luga e toe tuʻuina atu ai toetoe a tolu pasene. O le tolusefulu ono, ma ona vaevaega e tele, e faʻasaoina ai le rūleti mai lena filifiliga i peti uma vagana ai le peti numera e lima a Amerika.
O le uili aeto o le senituri lona 19 e 31 ona potumeafaigaluegaPotuO se tasi o potu e 37 ua faʻanumeraina i luga o le rota. E taʻua foʻi: pū, ipu.Faitau atoa →, 1 i le 28 faʻatasi ma le 0, 00 ma se aeto, ma na totogi 27 mo le 1 i se numera e tasi. O ana peti kolumapetiKolumaO numera e sefulu ma le lua i se koluma faʻatūsaʻo e tasi o le faʻatulagaga o le laulau, e totogi 2:1.Faitau atoa → ma lanu e tau 9.68%. O le ā le totogi e tatau i se peti numera e fā, “mo le 1”, ina ia tutusa le tau?
Faʻaali le tali
Tali 7 mo le 1, lea e tau 3/31 = 9.68%.
O se peti e totogi X mo le 1 e toe tuʻuina mai ai X iunite, faʻatasi ma le tupe o le peti, pe a manumalo. O se peti numera e fā e manumalo faʻa-4 i le 31, o lea e toe maua ai 4X iunite mo iunite uma e 31 na peti ai: o se tau faʻamoemoeina e (4X − 31)/31.
A 7 mo le 1 o le −3/31 lea, 9.68%, e tutusa ma koluma ma lanu. A 8 mo le 1 o le a +1/31, o se tulaga lelei mo le tagata taʻalo. O lea o le tulafono a le uili aeto o le (28 − n)/n i le 1, o potu e tolu o le kasino i le 31.
Sina mea malie

Uili Egelani, faʻatulagaga Italia, igoa Farani, selo e lua.
Punaʻoa
- Lablée, J. La Roulette, ou le Jour.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Bollman, M. Mathematics of the Big Four Casino Table Games: Blackjack, Baccarat, Craps, & Roulette.
- Shelley, R. Roulette Wheel Study.
- Dictionnaire de l’Académie française, 4th ed.