Blaise Pascal: le tala tuʻuaʻi o le uili rūleti
O le tagata matematika e masani ona taʻua na ia faia le uili, ae sa taumafai e fau se isi mea.

Na faʻataʻitaʻi Pascal (1623–1662) masini e gaoioi e faʻavavau i tausaga 1650. O le uili taʻamilo e toeititi leai se faʻaosoosoga na taʻua o lana, atonu o se tuaa o le rota o le rūleti; ae o lea faʻatatau o se tala tuʻuaʻi, ae lē o se mea ua faʻamaumauina.
Le tagata matematika
Na fau e Blaise Pascal se masini fika i lona sefuluiva o tausaga, na faʻamaonia mea i le geometry projective aʻo talavou, na faia galuega faʻavae i le mamafa o le ea ma le avanoa gaogao, ma i le 1654, i tusi sa fesuiaʻi ma Pierre de Fermat, na ia foʻia ai le “faʻafitauli o togi”: pe faʻapefea ona vaevae talafeagai tupe peti o se taʻaloga faʻafuaseʻi ua taofi i le ogatotonu. O la la tali, ia vaevae e tusa ma le avanoamatematikaAvanoaO le avanoa o se iʻuga, mai le 0 i le 1 pe 0% i le 100%. Numera e tasi: 1/37 = 2.70%.Faitau atoa → o tagata taʻalo taʻitasi e manumalo ai pe ana faʻaauau le taʻaloga, o le amataga lea o le tau faʻamoemoeinamatematikaTau faʻamoemoeinaO le iʻuga averesi i le peti i se taimi umi. −1/37 o le tupe o le peti mo peti Europa masani uma.Faitau atoa →. O fuaina uma o le EV i lenei upega tafaʻilagi e afua mai i na tusi.

Pe sa iai se masini rūleti a Blaise Pascal?
I le ogatotonu o tausaga 1650 na galue ai Pascal i se masini e gaoioi e faʻavavau, ma e taʻua na ia fauina se uili e paleni lelei na taʻamilo mo se taimi umi ma sina faʻaosoosoga itiiti. O le tala na avea lenei uili ma rotameafaigaluegaRotaO le vaega o le uili e taʻamilo ma o loʻo iai potu.Faitau atoa → o le rūleti e toe faʻamatalaina i le tele o tusi talafaʻasolopito ae e leai se faʻamaumauga muamua e taʻua ai. E mafai lava na faʻaaogā e le au faʻafoe o taulaga vai vevela i le seneturi lona 18 lona igoa e faʻatau ai. Ae lē o se mea e taliaina e le Fale suʻesuʻe e tusa ai ma faʻamaoniga.
Avanoa, i ana upu ma a tatou upu
O tusi a le 1654 e lē taʻua ai le rūleti, aua e leʻi iai. O le fesili: e manaʻomia e tagata taʻalo e toʻalua ni togi e tolu e manumalo ai i se tupe; ua la taofi i le 2–1; e faʻapefea ona vaevae le tupe? O le tali a Pascal e faʻaaogā ai le mea tatou te taʻua nei o le faʻamoemoe faʻatulagaina ma se finauga e toe foʻi solo i lalo i le laʻau o faʻaauauga e mafai. Na faitau e Huygens nei tusi ma i le 1657 na ia lomia ai le tusi aʻoga muamua i le faʻamoemoe. O le upu “expectation” (faʻamoemoe) o lana upu.
Ua foʻia e Pascal ma Fermat le faʻafitauli o togi: o le tau faʻamoemoeina o le tau talafeagai o se tulaga.
Huygens, De Ratiociniis in Ludo Aleae: o le faʻamatalaga lolomi muamua o le faʻamoemoe.
Jakob Bernoulli, Ars Conjectandi: le tulafono o numera tetele.
Ua faʻamatalaina le rūleti i Pale. O totogi uma o le 36/n − 1: EV = −1/37 (po o le −2/38).
O le suʻega chi-square a Pearson, na faʻataʻitaʻi i taʻamilo rūleti.
O mea uma o loʻo i luga, i lenei upega tafaʻilagi, i se polokalame suʻesuʻe.
Le peti
O le finauga sili ona taʻutaʻua a Pascal e uiga i le peti e lē o le rūleti ae o le Atua: o le “peti” i le Pensées e faʻatusa ai le talitonuga i se peti e lē gata lona totogi. O se finauga o le tau faʻamoemoeina, ma o le taimi muamua lea na faʻaaogā ai e se tasi le aʻoaʻoga o le faia o filifiliga e lagolago ai se mea. O tagata taʻalo rūleti e taʻua Pascal mo le uili ua latou taʻua le Pascal sese; o le Pascal e taua o lē na faʻaali mai pe faʻapefea ona tuʻuina se tau i se taʻalo tupe.
Le mea e ofo ai
Pe na fau e Pascal le uili rūleti muamua pe leai, o le taʻaloga o se faʻataʻitaʻiga manaia o lana galuega moni: o se masini mai se tagata na faʻamaonia e lē mafai ona e maua se mea e aunoa ma se tau (e lē aoga le gaoioi e faʻavavau; e tumau le faʻamoemoe), ua faʻaaogā e faʻaali ai le mea lava lea e tasi i le faitau miliona tagata taʻalo i le tausaga.
Fesili
Sa feoaʻi o ia i vaega o tagata taʻalo tupe i Pale i le amataga o tausaga 1650, o le auala lea na oʻo atu ai le faʻafitauli o togi ia te ia e ala i le Chevalier de Méré. E leai se faʻamaumauga na taʻalo moni o ia mo tupe.
Ona o se tala lelei ma ona sa fiafia i ai le au faʻalauiloa kasino o le seneturi lona 19. Toe faʻamatala ma se faʻamatalaga i lalo.
Sina mea malie

Na ia faʻamaonia e lē mafai ona maua se mea e aunoa ma se tau. Ona fau ai lea e se tasi se kasino i luga o lena mea.
Punaʻoa
- Pascal, B. & Fermat, P. Correspondence on the problem of points.
- Huygens, C. De Ratiociniis in Ludo Aleae.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.